|| ||

Ranja is terug! Of nooit weggeweest?

Roestvrij Taal 26 maart 2015

Ranja is terug! Of nooit weggeweest?

Veel nostalgisch aangelegde limonadeliefhebbers sprongen deze week een gat in de lucht en grepen direct naar hun rietjes. Want de enige echte Ranja (die van Sophietje) is terug in het supermarktschap. Misschien hebt u de zoete drank niet eens gemist, maar het was er heel lang niet meer. Wat u met water aanlengde op (kinder)feestjes was limonadesiroop: Karvan Cevitam, Raak, Roosvicee of Slimpie, maar geen Ranja met een hoofdletter.

Maggi, pampers en jif
We doen niet flauw en snappen natuurlijk de verwarring. Want u kon het niet horen; dat Ranja langzaam ‘ranja’ werd. Net zoals Fanta: ‘fanta’. Zonder dat we het in de gaten hebben gebruiken we (grote) merknamen op enig moment als soortnaam, met een kleine letter. Dit is vergelijkbaar met het eponiem waar we eerder over schreven. Geen patent is veilig voor ons taalbrein. We gaan massaal aan de haal, met de naam waarmee de bedenker dacht een uniek product in de markt te zetten. Denk maar aan: maggi, pampers en jif.

Even googelen
Roestvrij Taal googelde even naar dit fenomeen (met Google overigens). En wat wij tegenkwamen was een eindeloze lijst van woorden die het bekrachtigen. Van ‘luxaflex’ tot ‘walkman’ en van ‘aspirine’ tot aan – jawel – ‘heroïne’.

Merkverwatering of antonomasie
Wanneer een merknaam een soortnaam wordt, hebben we te maken met wat in de marketing ‘merkverwatering’ wordt genoemd. In het Engels heet het verschijnsel genericide, ‘soortmoord’ dus eigenlijk. In het Nederlands wordt het gezien als een vorm van antonomasie maar er is geen officiële term voor. En dat terwijl het een verrijking is! Voor ons taalliefhebbers dan. Wij krijgen er immers woorden bij. 

Kort maar krachtig
Voor veel woorden bestaat vaak geen goed/bruikbaar alternatief. U klaagt op een festival bijvoorbeeld niet over de ‘mobiele toiletcabine’ maar gebruikt liever het kortere ‘dixi’ wanneer u héél nodig moet. En uw neefje is gek op lego, ook al is het niet per se de Deense variant. Want welke vijfjarige zegt er nu: “plastic bouwstenen die zo zijn geprofileerd dat ze aan elkaar gepast kunnen worden” (Van Dale). 

« terug naar het overzicht